UGR คืออะไร? วิธีลดแสงบาดตาและเลือกโคมไฟ UGR<19 ให้ถูกต้อง

UGR คืออะไร และ “แสงบาดตา” มีแบบไหนบ้าง

แสงบาดตาแบ่งได้เป็นสองแนวคิดหลัก: discomfort glare ทำให้รู้สึกรำคาญ ล้าตา หรืออยากเบือนหน้า แม้ยังมองเห็นงานได้ และ disability glare ลดความสามารถในการมองเห็นจากแสงกระเจิงในตา UGR ตาม CIE 117 ใช้ประเมิน discomfort glare จากระบบแสงไฟฟ้าภายในอาคารในตำแหน่งและทิศทางมองที่กำหนด

UGR จึงตอบคำถามว่า “ผู้สังเกตที่จุดนี้ มองไปทิศนี้ ในห้องและผังโคมแบบนี้ จะมีแนวโน้มรู้สึกจ้ารบกวนเพียงใด” ไม่ได้ตอบว่าโคมรุ่นนั้นสบายตาในทุกห้อง และไม่ได้ใช้แทนการประเมินแสงสะท้อนบนจอ แสงกลางวันจ้า หรือ glare ภายนอกอาคารทั้งหมด

สูตร UGR บอกอะไรเรา

• L_b คือความสว่างพื้นหลังในทิศทางมอง
• L คือความสว่างของส่วนเปล่งแสงของโคมเมื่อมองจากตำแหน่งนั้น
• ω คือมุมตันหรือขนาดปรากฏของแหล่งกำเนิดในสายตา
• p คือ Guth position index ซึ่งสะท้อนตำแหน่งของโคมเทียบกับแนวสายตา

จากสูตรจะเห็นว่าความสว่างของโคมถูกยกกำลังสอง แหล่งกำเนิดขนาดเล็กที่สว่างจัดจึงสร้างปัญหาได้มาก ขณะเดียวกันพื้นหลังที่มืดทำให้ contrast สูงขึ้น และโคมที่อยู่ใกล้แนวสายตาย่อมรบกวนมากกว่าโคมที่อยู่นอกมุมมอง

ค่า UGR 16, 19, 22 และ 25 ใช้กับพื้นที่ใด

ตัวอย่างสำหรับพื้นที่ทำงานทั่วไป

LAMPTAN LED Panel 60×60 42W

รูปทรงแผงใหญ่ช่วยลดความสว่างเฉลี่ยบนผิวเปล่งแสงเมื่อเทียบกับจุดแสงเล็กที่ให้ลูเมนเท่ากัน แต่ยังสรุปว่า UGR≤19 ไม่ได้จนกว่าจะตรวจเลนส์ การกระจายแสง ผังโคม ห้อง และไฟล์ photometric ของรุ่นจริง

ดูรายละเอียดสินค้า

ทำไมคำว่า “โคม UGR<19” อาจทำให้เข้าใจผิด

ผู้ผลิตมักแสดงค่า UGR จาก UGR table ภายใต้ห้องอ้างอิง สัดส่วนห้อง ค่าการสะท้อน และระยะโคมต่อความสูงที่กำหนด ตารางนี้มีประโยชน์สำหรับเปรียบเทียบเบื้องต้น แต่ไม่ใช่การรับประกันว่าทุกช่องของตารางต่ำกว่า 19 และไม่ใช่ผลของห้องคุณโดยอัตโนมัติ

• ขอ UGR table ฉบับเต็ม ไม่ดูเฉพาะตัวเลขที่พิมพ์บนกล่อง
• เช็กว่าค่าเป็นแนวตามยาวหรือขวางของโคม และตรงกับทิศทางมองหลักหรือไม่
• ตรวจค่า reflectance ของเพดาน ผนัง และพื้นในแบบจำลอง
• ใช้ไฟล์ LDT/IES ของรหัสสินค้า กำลังไฟ เลนส์ และ CCT ที่จะซื้อจริง
• จำลองหลายจุดผู้สังเกต โดยเฉพาะโต๊ะหัวแถว ทางเดินเข้าห้อง และจุดที่มองเห็นโคมยาวต่อเนื่อง

CIE 232:2019 ยังชี้ว่า UGR แบบดั้งเดิมซึ่งใช้ความสว่างเฉลี่ยของแหล่งกำเนิดอาจประเมินความไม่สบายตาต่ำเกินไปสำหรับโคม LED ที่ผิวเปล่งแสงไม่สม่ำเสมอและมีจุดสว่างจัด จึงควรดูโครงสร้างเลนส์และทำ mock-up ร่วมด้วย

วิธีเลือกโคมไฟลดแสงบาดตา

1. ลด luminance ที่เห็นโดยตรง: เลือกผิวเปล่งแสงใหญ่ขึ้น diffuser คุณภาพดี หรือแผง microprismatic ที่ควบคุมแสงมุมสูง
2. เพิ่ม shielding: โคม deep-recessed, baffle, louver หรือ cut-off ที่ดีช่วยซ่อนชิป LED จากมุมมองปกติ
3. แบ่งแสงหลายชั้น: ใช้แสงทางอ้อมหรือ wall washing เพิ่มความสว่างพื้นหลัง ลด contrast ระหว่างโคมกับห้อง
4. จัดผังตามผู้ใช้: หลีกเลี่ยงแถวโคมตรงแนวมองและการวางจอให้สะท้อนผิวสว่าง ใช้ task light เฉพาะจุดแทนการเพิ่มลูเมนทั้งห้อง
5. ควบคุมระดับแสง: dimming และ daylight control ช่วยไม่ให้ไฟฟ้าสว่างเกินจำเป็นเมื่อมีแสงธรรมชาติ

ตัวอย่างโคมสำหรับโถงและพื้นที่ทั่วไป

Philips MESON Panel Downlight 13W

เหมาะใช้สำรวจสำหรับโถงพักคอย ทางเดิน หรือพื้นที่ทั่วไปที่ต้องการหน้ากระจายแสงเรียบ ก่อนใช้ในสำนักงานควรขอข้อมูลมุมตัดแสง UGR table/ไฟล์ IES-LDT, CRI, flicker และยืนยันจำนวนโคมด้วยการคำนวณ

ดูรายละเอียดสินค้า

ตรวจ UGR ใน DIALux/Relux และหน้างานอย่างไร

นำไฟล์ photometric ของรุ่นจริงเข้า DIALux evo หรือ Relux กำหนดขนาดห้อง ความสูงติดตั้ง ผิวสะท้อน ตำแหน่งโต๊ะและจอ แล้ววาง observer ในตำแหน่งและทิศทางมองที่ผู้ใช้พบจริง รายงานควรระบุทั้ง UGR, illuminance, uniformity และภาพ false colour/luminance หากโครงการสำคัญควรทำ mock-up อย่างน้อยหนึ่ง bay ก่อนสั่งจำนวนมาก

หน้างานไม่ควรใช้ lux meter แล้วสรุป UGR เพราะ Lux วัด illuminance ไม่ได้วัด luminance distribution และ position index ตามสูตร UGR การตรวจภาคสนามที่น่าเชื่อถือควรเปรียบเทียบแบบจำลองกับตำแหน่งติดตั้งจริง วัด Lux/ความสม่ำเสมอ ตรวจภาพสะท้อนบนจอ และประเมินมุมมองของผู้ใช้หลายตำแหน่ง เครื่องวัด luminance หรือระบบภาพ HDR ต้องใช้วิธีและผู้เชี่ยวชาญที่เหมาะสมเมื่อสัญญากำหนด

เครื่องมือสำรวจคุณภาพแสงเบื้องต้น

OPPLE Light Master 4

ใช้เปรียบเทียบ Lux, CCT, CRI และ Flicker ระหว่างตัวอย่างโคมได้สะดวก แต่ไม่วัด UGR โดยตรงและไม่แทน luminance camera หรือรายงานห้องปฏิบัติการ เหมาะสำหรับคัดกรองและบันทึก mock-up ก่อนให้ผู้เชี่ยวชาญยืนยันผล

ดูรายละเอียดสินค้า

Disclosure: ลิงก์สินค้าเป็น Affiliate Link เว็บไซต์อาจได้รับค่าคอมมิชชันโดยไม่เพิ่มราคาที่ผู้อ่านจ่าย ราคา สต็อก และสเปกอาจเปลี่ยนได้ สินค้าด้านบนเป็นตัวอย่างสำหรับสำรวจ ไม่ใช่การรับรองค่า UGR ของโครงการ

Checklist ก่อนซื้อโคมสำหรับพื้นที่ UGR≤19

• รหัสรุ่น กำลังไฟ CCT และเลนส์ตรงกับใบเสนอราคา
• มีไฟล์ LDT หรือ IES ของรุ่นจริง
• มี UGR table และเงื่อนไขห้องอ้างอิง
• ระบุ cut-off, shielding หรือโครงสร้างลด luminance
• จำลอง observer หลายจุดและสองทิศทางหลัก
• ตรวจ Lux, uniformity, CRI, CCT และ flicker ร่วมกัน
• ทดสอบภาพสะท้อนบนจอและวัสดุมันวาว
• ทำ mock-up ก่อนสั่งซื้อจำนวนมาก
• บันทึก dimming scene และระดับใช้งานจริง
• ตรวจซ้ำหลังติดตั้งและปรับ aiming/scene

อ่านต่อ: มาตรฐานแสงสว่างสำนักงาน, CRI, CCT และ Flicker และ เครื่องคำนวณแสงเบื้องต้น

คำถามที่พบบ่อย

UGR ยิ่งต่ำยิ่งดีเสมอหรือไม่?

ในมิติ discomfort glare ค่าต่ำมักดีกว่า แต่ไม่ควรแลกด้วยระดับแสงไม่พอ ห้องมืด หรือความสม่ำเสมอแย่ เป้าหมายคือระบบแสงที่ผ่านเกณฑ์ของงานและให้สภาพแวดล้อมสบายตาโดยรวม

UGR<19 กับ UGR≤19 ต่างกันไหม?

ต่างกันทางคณิตศาสตร์ แต่ในหน้าสินค้ามักใช้สัญลักษณ์ไม่สม่ำเสมอ ควรดู UGR table และเกณฑ์ของโครงการว่าเขียน “ไม่เกิน 19” หรือกำหนดอย่างไร แทนการตัดสินจากข้อความโฆษณา

วัด UGR ด้วย Lux Meter ได้หรือไม่?

ไม่ได้โดยตรง Lux Meter วัด illuminance ส่วน UGR ต้องใช้ luminance ของแหล่งกำเนิด ขนาดปรากฏ ตำแหน่ง และความสว่างพื้นหลัง เครื่องวัด Lux ใช้ตรวจระดับแสงและความสม่ำเสมอซึ่งเป็นคนละส่วนของคุณภาพแสง

โคมเดียวกันใช้ในห้องหนึ่งผ่าน UGR19 แต่อีกห้องไม่ผ่านได้ไหม?

ได้ เพราะขนาดห้อง ผิวสะท้อน จำนวนและระยะโคม ตำแหน่งผู้มอง และทิศทางมองต่างกัน นี่คือเหตุผลที่ต้องจำลองห้องจริงด้วยไฟล์ photometric ของรุ่นนั้น

UGR ใช้กับแสงธรรมชาติหรือโคมภายนอกได้ไหม?

วิธี UGR ตาม CIE 117 พัฒนาสำหรับ discomfort glare จากระบบแสงภายในอาคาร การประเมินแสงกลางวัน ถนน สนามกีฬา หรือไฟภายนอกมีวิธีและเมตริกอื่นที่เหมาะกว่า

แหล่งอ้างอิง

• CIE 117:1995 — Discomfort Glare in Interior Lighting
• CIE 190:2010 — Calculation and Presentation of UGR Tables
• CIE 232:2019 — Glare from Non-Uniform Source Luminance
• ISO/CIE 8995-1:2025 — Lighting of Work Places: Indoor