เมื่อทีมชาติฟุตบอลวิ่งเหยาะๆ ในสนามที่มีผู้ชมเต็มและกล้องระดับ 4K กำลังจับทุกการเคลื่อนไหว สิ่งที่กำหนดว่าภาพนั้นจะคมชัดหรือพร่ามัวไม่ใช่เลนส์หรือเซ็นเซอร์ของกล้อง แต่คือ ระบบแสงสว่างของสนาม
ทำไมต้องใช้ Vertical Illuminance?
ในงานออกแบบแสงทั่วไปเรามักวัด Horizontal Illuminance (Eh) — ความสว่างบนพื้นผิวราบ แต่สำหรับการถ่ายทอดสดกีฬา สิ่งที่กล้องโทรทัศน์ต้องการคือ Vertical Illuminance (Ev) — ความสว่างในแนวตั้งที่ตกลงบนใบหน้าและร่างกายของนักกีฬา เพราะกล้องมักอยู่ในระดับหรือใกล้ระดับสนาม ไม่ใช่มองจากเพดาน
มาตรฐาน FIFA / UEFA สำหรับสนามฟุตบอลระดับ Class I (ถ่ายทอดสดระดับโลก) กำหนด:
- Eh (แนวนอน) — ≥ 2,000 lx เฉลี่ย, Uniformity ratio ≥ 0.7
- Ev (แนวตั้ง จาก 4 ทิศ) — ≥ 1,400 lx เฉลี่ย
- Uniformity — Emin/Emax ≥ 0.5 เพื่อให้ภาพสม่ำเสมอทั่วสนาม
อุณหภูมิสี 5,200–6,000 K: ทำไมถึงเป็นตัวเลขนี้?
กล้องโทรทัศน์ถ่ายกลางแจ้งในเวลากลางวันซึ่งแสงธรรมชาติอยู่ที่ประมาณ 5,500–6,500 K ดังนั้นระบบแสงสนามกีฬาจึงต้องออกแบบให้ใกล้เคียงช่วงนี้เพื่อให้กล้อง ปรับ White Balance ได้โดยไม่เกิดสีแดงหรือสีเขียวรบกวน สนามที่ใช้หลอดระดับ 4,000 K มักทำให้ภาพออกเหลืองเมื่อมีแสงแดดส่องลงมาร่วม
ปัญหา Flicker กับกล้อง High-Speed
กล้อง UHD/4K รุ่นใหม่ถ่ายได้ที่ 100–120 fps (frame per second) และกล้อง Slow-motion บางรุ่นถ่ายที่ 1,000 fps ที่ความเร็วนี้ แสงที่กระพริบที่ 100 Hz (ซึ่งตาคนมองไม่เห็น) จะปรากฏเป็นแถบมืดในวิดีโอ อย่างชัดเจน
ทางออกคือใช้ LED Driver ความถี่สูง (High-Frequency Driver >1,000 Hz) หรือ Flicker-free Driver ที่ได้รับการรับรองสำหรับ Broadcast ซึ่งปัจจุบันผู้ผลิตอย่าง Musco, Philips Arena และ GE Current ออกแบบโคมสำหรับสนามกีฬาโดยเฉพาะ
การควบคุมแสงแยก Zone เพื่อกล้องหลายตัว
สนามระดับ World Cup มักมีกล้องมากกว่า 30 ตัวในมุมต่างๆ ระบบแสงต้องสามารถปรับ Ev ให้เหมาะกับมุมกล้องแต่ละตัวได้ด้วย Zone Control ผ่าน DALI หรือ DMX บางสนามใช้ระบบ AI-based Camera Tracking ที่สั่งเพิ่มความสว่างในโซนที่กล้องกำลังซูมโดยอัตโนมัติ
มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
- CIE 169:2005 — Lighting of Outdoor Sport Facilities
- FIFA Football Stadiums Technical Recommendations
- EN 12193 — Light and lighting for sport facilities
- ITU-R BT.2035 — Broadcast lighting requirements
บทความนี้เหมาะกับใคร
หน้านี้เป็นภาพรวมสำหรับผู้ออกแบบ เจ้าของสนาม และทีมถ่ายทอดสดที่ต้องวางระบบไฟสำหรับกล้องหลายตำแหน่ง โดยเน้น Vertical Illuminance, อุณหภูมิสี, Flicker และการแบ่ง Zone หากต้องการรายละเอียดเฉพาะงาน HDTV, Super Slow-motion และ VAR อ่านต่อที่ คู่มือไฟสนามสำหรับ HDTV และการถ่ายทอดสดความเร็วสูง
หากกำลังวางแผนระบบไฟทั้งสนาม แนะนำเริ่มจาก คลังบทความไฟสนามกีฬา ซึ่งรวบรวมมาตรฐาน Lux, Glare, การจัดตำแหน่งเสา และงานถ่ายทอดสดไว้เป็นชุดเดียวกัน
อ่านต่อเรื่องแสงกีฬา
ต่อยอดจากบทความนี้ด้วยคู่มือออกแบบแสงสำหรับสนามกีฬาและการคำนวณจำนวนโคม
